13.01.2021, 22:58

SOBA ZEHİRLENMELERİ, SOBA VE KALORİFER YAKMA TEKNİKLERİ

Soba ve kaloriferlerde düşük maliyetli kalitesiz yakıtların kullanılması, soba ve kalorifer yakma tekniklerinin iyi bilinmemesi, baca temizliğinin iyi yapılmaması gibi nedenler soba zehirlenmeleri ve ısınma maliyetlerinin artmasına neden olmaktadır.
Isınma amaçlı kullanılan düşük kalorili ve kükürt oranı yüksek kömür tüketimi ve yanlış yakma tekniklerinin uygulanması, motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları ve sanayi kuruluşlarının bacalarından atılan çeşitli maddeler hava kirliliğine neden olmakta ve yeryüzündeki canlı hayatını olumsuz yönde etkilemektedir.
Dünyada her yıl yaklaşık 3.5- 4 milyon insan hava kirliliğinden ölmektedir. Bu ölümlerin %90’ı gelişmekte olan ülkelerde görülmektedir.
Bilinçsiz, yoğun ve niteliksiz yakıt tüketimi nedeni ile başta Mersin ve Tarsus Kent Merkezleri olmak üzere çoğu yerleşim alanlarımızda özellikle kış aylarında havada yoğun ve bunaltıcı sis katmanlarının oluştuğu görülmektedir. Oluşan bu kirli hava çevre ve insan sağlığını tehdit etmektedir.
Isınmadan Kaynaklı Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığına ve Çevreye Olan Etkileri
Kirli havaya maruz kalan insanlarda özellikle çocuklarda solunum yolu hastalıklarının arttığı görülmektedir. Yetişkin bir insan günde ortalama 20 metreküp (m3) hava solur iken, çocuklar yetişkinlere göre %50 daha fazla hava solumaktadır. Çünkü, çocuklar kirli havanın % 90’ının filtre edildiği burun yerine ağızdan soluk alıp vermekte ve kirli hava direk akciğerlere gitmektedir. Bebeklerin istirahat halinde soludukları hava yetişkin bir insanın iki katıdır.
Soba ve kaloriferde ısınma amaçlı kullanılan, yapılarında “karbon” bulunan odun, odun kömürü, taş kömür, LPG veya doğal gaz gibi yakıtların yetersiz yanmaları sonucu açığa çıkan Karbon monoksit (CO), solunum yoluyla vücuda alındığında zehirlenmelere yol açar.
Zehirlenmelerin yaklaşık %63′ü soba, %30′u şofben, %7′si ise doğalgazdan kaynaklanmaktadır.
Tam yanmama sonucunda oluşan Karbon monoksit(CO), solunduktan sonra akciğerler aracılığıyla kana geçmekte ve kırmızı kan hücrelerinin içerisinde bulunan ve dokulara oksijen taşıyan hemoglobine oksijenden(O2) ortalama 200-300 kat daha hızlı bağlanarak karboksihemoglobin (COHb) oluşturmaktadır. Böylece, hücrelerdeki oksijen korbonmonoksit ile yer değiştirmektedir. Kan dokulara yeterince oksijen taşıyamadığı için; kalp, beyin ve diğer organlarımız çalışamaz hale gelir. Karbonmonoksit zehirlenmesi belirtileri; hafiften şiddetliye doğru belirtiler; baş ağrısı, yorgunluk hissi, mide bulantısı, kusma, baş dönmesi, görüntü bulanıklığı, kalp çarpıntısı, nefes darlığı, bilinç kaybı, nöbet, şok, solunum yetmezliği ve komadır.
Yüksek kükürt içeriğine sahip vasıfsız yakıtların kullanımı sonucunda da oluşan Kükürtdioksit (SO2) gazı; üst solunum yollarında keskin, boğucu ve tahriş edici etki yaratır.
Kükürtdioksit (SO2) ve Karbondioksit (CO2) bitkilerde yaprak dokularının bozulmasına, klorifil kaybından dolayı yapraklarda lekelenmelere ve büyüme bozukluklarına neden olabilir.
Küresel Isınma (Sera Etkisi); kömür, odun, fuel gibi fosil yakıtların ısınma ve sanayide yoğun kullanımı sonucunda açığa çıkan CO2 gazı, atmosfere karışıp ve miktarca artarak sera etkisi denilen Dünya yüzeyine ulaşabilen güneş ışınlarının yeryüzü tarafından tutulması ve ısınmasına olayına neden olur.
Sera etkisi, havadaki ortalama sıcaklıkları değiştireceği için, uzun vadede iklimlerde değişiklikler, buzulların erimesi, mevsimlerin kayması ve tarım alanlarının verimsizleşmesi, kuraklık gibi çok ciddi sorunlara neden olabilir.
Soba zehirlenmeleri ve hava kirliliği yaşanmaması için;
Soba yakma tekniklerine uyulması, evlerde ve işyerlerinde pencere, kapı ve çatıların hava izolasyonlarının iyi yapılması, bina yakıt tesisatlarının standartlara uygun olması, ısıtmada yüksek kalorili- kaliteli yakıt kullanılması, bacaların, soba borularının ve bağlantı elemanlarının her yıl düzenli olarak temizlenmesi, kullanılan sobaların TSE belgeli olması, gaz sızdırmazlığının kontrol edilmesi sağlanmalıdır.
Soba zehirlenmelerinde ölümler düşük kaliteli kömürden olmamakta, sobalarda kömürün kurallarına uygun yakılmamasından meydana gelmektedir. Kurallarına uygun yakılmayan sobada kaliteli veya kalitesiz hangi kömür yakılırsa yakılsın zehirlenme olabilir.
Sobada Kömür Yakılırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Can kaybını önlemek için üç hususa dikkat edilmesi şarttır: Kaliteli yakıt seçilmeli, soba üstten yakılmalı ve sobanın hava alıcı kapakları kapatılmamalıdır.
TSE belgeli sobalar kullanılmalıdır. Soba önerilen yere kurulmalıdır. Kömüre uyumlu yakma sistemi (soba) seçilmelidir. Üstten yakılan sobalar, yaklaşık % 20 yakıt tasarrufu sağlar ve dışarıya verilen kirli havayı azaltarak çevreye daha az zarar verir. Alta kömür, üste çıra vb. koyularak yapılan yanma zehirlenme riskini en aza indirir.
Sobanın verimli yanması için en fazla 2/3 oranında kömürle doldurulmalıdır, Isıdan daha iyi yararlanmak için, duvar ile soba arasında yaklaşık 50 cm mesafe bulunmalıdır.
Yanmakta olan sobaya üstten kömür ilave edilirse; alttaki ateşin etkisi ile ilave edilen kömür bünyesindeki yanabilir gazlar yanmadan baca ile çevreye verilir.
Soba üst bölümünde tam yanma gerçekleşmeden alt ve üst hava alma kapakları kapatılırsa, kömürün tutuşma süresi uzayacağından, tam yanmadan çıkan ve zehirlenmede etken olan Karbon Monoksit (CO) gazı miktarı artacak ve soba zehirlenmesi meydana gelecektir.
Baca ve Borularla İlgili Alınması Gereken Önlemler
Soba boruları mümkün olduğunca kısa ve düşey doğrultuda olmalıdır. Yatay borular bacaya hafif bir eğimle döşenmelidir. Baca yılda en az iki kez temizlenmelidir. Fazla dirsek ve borudan kaçınılmalıdır. Böylece tıkanma ve sızma olasılığı azalır. Boru ucunun bacaya fazla sokulup tıkanması önlenmelidir. Baca temiz ve çatıdan uygun yükseklikte olmalı ve çıkan gazların dağılabilmesi için en yakın binadan 6 metre uzaklıkta olmalıdır. Baca rüzgardan fazla etkilenmeyecek şekilde iyi çekişli olmalıdır. Soba ve kaloriferlerin nefes boruları olan bacaların belirli aralıklarla (mümkünse ayda bir), soba borularının da iki ayda bir kez temizlenmesi gerekir. Baca yangının sebebi, bacaların temizlenmemesi, çatlak ve sıvasız olmasıdır.
Kömür Depolamasında Alınması Gereken Önlemler
Kömür kalitesini uzun süre muhafaza edebilmek için; depoda havalandırma penceresi olmalı ve devamlı açık tutulmalıdır. Kömür kuru olmalı ve üzerine su dökülmesi önlenmelidir. Eski kömür yeni kömürle karıştırılmamalıdır. Yığın yüksekliği 1 m ve eni 5 m'yi geçmemelidir; aksi taktirde kömür kendiliğinden kızışarak için için yanabilir.
Zehirlenmelerde Acil Tedavi
Zehirlenme olduğu zaman hemen bir sağlık kurumuna gitmek gerekir. Zehirlenme olduğu zaman kişiye yoğurt, sarımsak gibi yiyecekler verilmesi çok yanlıştır. Çünkü zehirlenme midede değil, solumun yolu ile ilgilidir. Zehirlenen kişi açık havaya çıkartılmalı ve acilen oksijen verilmelidir. En kısa zamanda teşekküllü bir sağlık kuruluşuna baş vurulmalıdır.
Prof. Dr. Halil KUMBUR
halilkumbur@gmail.com
Yorumlar (1)
Hikmet Koç 2 hafta önce
Teşekkür hocam
16°
açık
Namaz Vakti 27 Ocak 2021
İmsak 06:18
Güneş 07:40
Öğle 12:59
İkindi 15:44
Akşam 18:08
Yatsı 19:25
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Fenerbahçe 20 42
3. Galatasaray 20 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Alanyaspor 20 34
6. Trabzonspor 20 33
7. Hatayspor 20 32
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Kasımpaşa 20 25
13. Rizespor 20 25
14. Sivasspor 20 24
15. Başakşehir 20 24
16. Konyaspor 20 23
17. Kayserispor 20 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 20 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. İstanbulspor 18 37
3. Samsunspor 18 36
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 18 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 18 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Menemen Belediyespor 18 19
15. Akhisar Bld.Spor 18 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. Man City 19 41
2. M. United 19 40
3. Leicester City 19 38
4. West Ham 20 35
5. Liverpool 19 34
6. Tottenham 18 33
7. Everton 17 32
8. Arsenal 20 30
9. Aston Villa 17 29
10. Chelsea 19 29
11. Southampton 19 29
12. Leeds United 19 26
13. Crystal Palace 20 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 20 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 20 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Athletic Bilbao 19 24
10. Celta de Vigo 20 24
11. Cádiz 20 24
12. Levante 19 23
13. Getafe 19 23
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13