27.12.2020, 20:04

İNSANİ GELİŞME RAPORLARI

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (United Nations Development Programme - UNDP) tarafından son 30 yıldır İnsani Gelişme Raporları yayımlanmaktadır. Raporda yer verilen İnsani Gelişme Endeksi ile bireylerin sağlık durumları ve hayat süreleri, eğitim durumları, bilgi ve beceri seviyeleri, öğrenim süreleri ve sahip oldukları hayat standartları göz önünde bulundurularak ülkelerin gelişim düzeyleri ölçülmeye çalışılmaktadır.
189 ülkenin sıralandığı 2020 İnsani Gelişmişlik Endeksi bulgularına göre Norveç, İrlanda, İsviçre, Hong Kong ve İzlanda en yüksek insani gelişmişlik düzeyine sahip ülkeler olarak sıralandı. Son 30 yılda İnsani Gelişmişlik Endeksi sıralamasında Norveç 21 kez, Avustralya 6, İsviçre 4 ve Amerika Birleşik Devletleri 1 kez birinci oldu.
1990 yılında ‘orta gelişmişlik’ düzeyinde olan Türkiye önce ‘yüksek gelişmişlik’, sonrasında ise ‘çok yüksek gelişmişlik’ düzeyine yükseldi. 1990’da 144 ülke arasında 85’inci sırada olan Türkiye, 2019 yılında 189 ülke arasında 54’üncü sıraya çıktı.
Türkiye ve Singapur İnsani Gelişmişlik Endeksi sıralamasında son 30 yılda en fazla yükseliş gerçekleştiren iki ülke oldu. Endekste yer alan kriterlerin o ülkede yaşayan insanların hayat standartları, refah seviyesi ve hayattan memnuniyet dereceleri ile ne kadar yakın ilişkisi olduğunu bilenler için ülkemizin ‘çok yüksek gelişmişlik’ seviyesine yükselmesi ve bu seviyeyi koruması çok önemli bir mevzudur.
2014’ten beri bu raporları ve raporlarla ilgili TEPAV’ın dereğerlendirmelerini yakından takip ederim. Hatta son 5 yılda hazırladığım tüm proje ve çalışmalarda bu raporların verilerini dikkate aldım. Proje ve çalışmalarımın sonuçlarını yani başarı ve başarısızlık durumunu bu raporlar rehberliğinde hazırladığım ölçülebilir kriterlerle değerlendirdim.
Bunu kendi hayatımdan somut bir örnekle açıklarsam insani gelişmişlik endeksi kriterlerini etkileyen tüm standart ve durumları iyileştirmek için yapılan çalışmaların öneminin daha iyi anlaşılabileceğini düşünüyorum.
Yerelde idareci olarak çalıştığım süre içinde somut ve uluslararası ölçek olan bebek ölüm sayısı ve çalışmalar kapsamında sunulan hizmet sayılarını dikkate alarak projeler üretmiş, gerçekleştirmiş ve değerlendirmiştim. Çalışmalara başlamadan ve çalışmaların başladığı dönemde yıllık ilçe bebek ölüm sayısı 20-23 aralığında iken; yapılan proje ve çalışmalar desteği ile yıllık bebek ölüm sayısı 11’e kadar düşürülmüştü. Çalışma ve projeler öncesinde yılda verilen diyet ve sağlığı koruyucu alışkanlıklar danışma hizmeti toplam sayısı 35-50 aralığında iken bu sayı yılda 1500’ün üzerine çıkarılmıştı. Tarama programı kapsamında yılda 2500 civarında kişi belirlenen kanserler açısından taranıyorken çalışma ve projelerle bu sayı yılda 12-13 bin kişiye çıkarılmıştı. Burada vurgulamak istediğim, yapılması planlanan tüm çalışmalara ölçülebilir ve ulusal/uluslararası standartlarda hedefler konduğunda sonuçlar da belirlenen standart ve kriterdeki ölçeklerle değerlendirilebilmektedir.
UNDP İnsani Gelişme raporuna ek olarak ve bu raporla ilişkili, aynı metedoloji ile hazırlanan ve aynı süreçte yayımlanan TEPAV’ın 81 il için İnsani Gelişmişlik Endeksi Değerlerlendirme raporunu da dikkatle takip ederim. Bu sene yayımlanan rapordaki önemli verileri de rapordan alıntılayarak aşağıda belirttim.
TEPAV çalışmaları kapsamında 81 il için hesaplanan İnsani Gelişmişlik Endeksi sonuçlarına göre, Ankara, Türkiye’nin en gelişmiş ili olarak öne çıkmış, UNDP küresel sınıflaması dikkate alındığında “çok yüksek gelişmişlik” grubunda yer alan Ankara’yı sırasıyla İstanbul, Kocaeli, İzmir, Antalya, Muğla, Tunceli, Eskişehir, Tekirdağ, Bursa, Yalova, Rize, Trabzon, Karaman, Kayseri, Bilecik, Artvin, Denizli, Bolu, Sakarya ve Mersin takip etmiş. “Çok yüksek gelişmişlik” grubunda sıralanan 21 il yer alırken 59 il “yüksek gelişmişlik” grubunda yer almış. Sadece Ağrı “orta gelişmişlik” düzeyinde yer alan tek il konumunda kalmış. Raporda özetle;UNDP küresel sınıflaması dikkate alınarak bakıldığında Türkiye’nin küresel sıralamada 189 ülke arasında 39’uncu ve 119’uncu sıralarda yer alabilecek illerin toplamından oluşmakta olduğu sonucuna varılmış.
Bu raporlar, raporları oluşturan endeks ve kriterleri tek ve en doğru olarak nitelemek veya kamu yönetimi ve politika belirleme sürecini bu çerçeveye daraltmak gibi bir hedef ve söylemim olmadığını da hatırlatmalıyım. Objektif ve uluslararası ölçek olarak bir pusula ya da bir rehber gibi nitelemekte, yapılacak çalışmalar, gerçekleştirilecek projeler ve belirlenecek politikaların değerlendirme aşamalarında kullanılabilirliğini dikkate almakta ve daha nitelikli endeks ya da kriterler için temel olabileceğini düşünmekte fayda olabileceğini vurgulamak istedim.
Değişim ve süreçlerini sosyal inovasyon olarak nitelediğim daha önceki yazılarımda da belirttiğim gibi ülkede yükselen insani gelişmişlik seviyesi durumunun sosyal, ekonomik, siyasal ve birçok başka açıdan toplumun ve bireylerinin durumlarını, söylemlerini, ihtiyaçlarını, önceliklerini, beklentilerini özetle tüm hayatlarını değiştirdiğini ve değiştireceğini düşündüğümü de eklemeliyim.
Bir örnek çerçevesinde özetlemek ve netleştirmek gerekirse; ülkedeki gelişmişlik seviyesi yükseldikçe bireyin sorguladığı veya talep ettiği ihtiyacın karşılanması değil karşılanma şekli ve niteliği olmaktadır. Gelişmiş bir toplumda; sağlık hizmetinin varlığı ya da yokluğu değil kalitesi mevzu olmakta, eğitimin süresi değil içeriği ve sonuçları sorgulanmakta, üretim değil katma değeri dikkate alınmakta, gazetenin çıkıp çıkmadığı değil haberin tarafsızlığı üzerinde durulmakta, suç ve cezadan önce güvenlik konuşulmaya başlanmaktadır.
Yorumlar (4)
Faruk TANRIVER 1 ay önce
Ülkemizin geldiği noktayı anlatan çok güzel bir yazı olmuş . Teşekkürler . Yazılarınızın devamını bekliyoruz
İhsan Topçu 1 ay önce
Çalışmalarınız ve duyarlılığınız takdire şayan. Başarılarınız daim olsun. Selam ve muhabbetle.
İhsan KARABEYAZIT 1 ay önce
Ellerine ve yüreğine sağlık kardeşim. Tunceli beni şaşırttı Bir yanlışlık yok değil mi?
Ali Şensoy 4 hafta önce
"çok yüksek gelişmişlik" gurbunda yer alan mersin'de yaşıyor olmak gururumu okşadı, kalemine sağlık hocam.
16°
açık
Namaz Vakti 27 Ocak 2021
İmsak 06:18
Güneş 07:40
Öğle 12:59
İkindi 15:44
Akşam 18:08
Yatsı 19:25
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Fenerbahçe 20 42
3. Galatasaray 20 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Alanyaspor 20 34
6. Trabzonspor 20 33
7. Hatayspor 20 32
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Kasımpaşa 20 25
13. Rizespor 20 25
14. Sivasspor 20 24
15. Başakşehir 20 24
16. Konyaspor 20 23
17. Kayserispor 20 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 20 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. İstanbulspor 18 37
3. Samsunspor 18 36
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 18 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 18 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Menemen Belediyespor 18 19
15. Akhisar Bld.Spor 18 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. Man City 19 41
2. M. United 19 40
3. Leicester City 19 38
4. West Ham 20 35
5. Liverpool 19 34
6. Tottenham 18 33
7. Everton 17 32
8. Arsenal 20 30
9. Aston Villa 17 29
10. Chelsea 19 29
11. Southampton 19 29
12. Leeds United 19 26
13. Crystal Palace 20 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 20 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 20 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Athletic Bilbao 19 24
10. Celta de Vigo 20 24
11. Cádiz 20 24
12. Levante 19 23
13. Getafe 19 23
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13